Europejskie Miejsca Pamięci: Deklaracja Programowa 

Europejskie Miejsca Pamięci, utworzone na terenach związanych ze zbrodniami popełnionymi w czasie II wojny światowej przez nazistów, faszystów i ich sprzymierzeńców, stanowią namacalne dziedzictwo historii, która ukształtowała podwaliny powojennej Europy. 

W miarę jak nasze społeczeństwa przechodzą znaczące zmiany, a pokolenie Ocalałych i bezpośrednich świadków stopniowo znika, Miejsca Pamięci przyjmują odpowiedzialność za nieustanne zwiększanie świadomości przeszłości, aktywne zachęcanie do refleksji we współczesnym społeczeństwie i sygnalizowanie dehumanizacji, rasizmu, antysemityzmu i ksenofobii oraz przeciwstawianie się im, gdziekolwiek występują. 

Wypełniając tę odpowiedzialność, Miejsca Pamięci zajmują szczególną pozycję. Opierając się na rzetelnych badaniach i dowodach historycznych, są one niezależne od interesów prywatnych i stanowią krytyczny głos, również w odniesieniu do wydarzeń politycznych i wszystkich form mowy nienawiści. Wymaga to, aby Miejsca Pamięci pozostały przestrzenią, w której można zadawać trudne pytania i ostrzegać, gdy zajdzie taka potrzeba. 

To zadanie może być zrealizowane tylko przy gwarancji programowej niezależności Miejsc Pamięci od władz politycznych – lokalnych, regionalnych, krajowych lub europejskich. Ich autonomia nie powinna podlegać presji politycznej ani budżetowej. 

Ich niezależność jako strażników historii, która wpłynęła na całą Europę, nie jest wyłącznie wewnętrzną sprawą ich organów zarządzających, ale leży we wspólnym interesie Europy jako takiej. 

Aby stawić czoła rosnącym wyzwaniom dla demokracji i pokoju, wzywamy wszystkie strony biorące udział w dialogu publicznym do poszanowania tej zasady autonomii. 

15 lipca 2026 roku 

Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau, Polska 

Narodowy Rezerwat Historyczno-Memorialny Babi Jar, Ukraina 

Miejsce Pamięci Marszu Śmierci w Lesie Below, Niemcy 

Miejsce Pamięci Bergen-Belsen, Niemcy 

Miejsce Pamięci Ofiar Mordów Eutanazyjnych w Brandenburgu nad Hawelą, Niemcy 

Miejsce Pamięci Więzienia Brandenburg-Görden, Niemcy 

Miejsce Pamięci Buchenwald, Niemcy 

Miejsce Pamięci Obozu Koncentracyjnego Dachau, Niemcy 

Miejsce Pamięci Obozu Koncentracyjnego Flossenbürg, Niemcy 

Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII, Polska 

Fundacja Fossoli, Włochy 

Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy, Polska 

Miejsce Pamięci Zamek Hartheim, Austria 

Hodonín u Kunštátu. Pomnik Zagłady Romów i Sinti na Morawach, Czechy 

Miejsce Pamięci i Muzeum Jamlitz w Lieberose, Niemcy 

Kazerne Dossin, Belgia 

Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem, Polska 

Pomnik Leistikowstrasse w Poczdamie, Niemcy 

Lety u Písku. Pomnik Zagłady Romów i Sinti w Czechach, Czechy 

Maison d’Izieu, Francja 

Miejsce Pamięci Mittelbau-Dora, Niemcy 

Miejsce Pamięci Obozu Koncentracyjnego Neuengamme, Niemcy 

Muzeum-Miejsce Pamięci KL Plaszow w Krakowie, Polska 

Miejsce Pamięci i Przestrogi Ravensbrück, Niemcy 

Miejsce Pamięci Internowania i Deportacji – Obóz Royallieu, Francja 

Miejsce Pamięci i Muzeum Sachsenhausen, Niemcy 

Muzeum Stutthof w Sztutowie, Polska 

Narodowe Miejsce Pamięci Kamp Vught, Holandia 

Dom Konferencji w Wannsee – Miejsce Pamięci i Edukacji, Niemcy 

Centrum Pamięci Kamp Westerbork, Holandia 

Miejsce Pamięci Więzienia Wolfenbüttel, Niemcy 

Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie, Polska