Kartka świąteczna Macieja Gwiazdy

Kartka świąteczna Macieja Gwiazdy Kartka świąteczna Macieja Gwiazdy
9 maja minie kolejna, 66 rocznica, zajęcia przez wojska radzieckie obozu koncentracyjnego Stutthof. W tym czasie w obozie przebywało około 150 więźniów, pracujących przy obsłudze urządzeń obozu i obłożnie chorzy pozostawieni w barakach Starego Obozu, którym Paul Ehle wydał dokumenty zwolnienia z KL Stutthof, na mocy zarządzenia wydanego przez wyższego dowódcę SS i Policji w Gdańsku, Fritza Katzmanna. Zwolnienia te wystawiono z datą wsteczną 15 kwietnia 1945 r., co odpowiadało dacie formalnego rozwiązania obozu. Wydarzenie to tak opisuje więzień Augustyn Sikorski: "6 lub 7 maja zebrał nas Ehle i powiada tak: myśmy już wojnę przegrali, ja osobiście nikomu żadnej krzywdy nie zrobiłem, dlatego tu jestem i ponieważ wojna się kończy, a wy idąc do domu możecie mieć pewne trudności z udowodnieniem, gdzie żeście byli, dlatego chcę oddać wam jedną przysługę i dać wam zaświadczenie o pobycie w obozie koncentracyjnym. W tym wypadku nie będziecie podejrzani o współdziałanie z Niemcami. Napisał więc takie zwolnienia i wszystkim nam je wręczy”.

dokument Augustyna Sikorskiego Augustyn Sikorski był więźniem, który jako polski pocztowiec, został aresztowany już we wrześniu 1939 r. i osadzony w obozie Stutthof. W sierpniu 1941 r. został z obozu zwolniony, lecz już w lutym 1942 r. został ponownie w nim osadzony, gdzie pozostał już do końca działalności KL Stutthof.

Komendant KL Stutthof, Paul Werner Hoppe, wraz z większą częścią załogi SS opuścił obóz 4 kwietnia 1945 r. i udał się w kierunku Szlezwiku-Holsztyna. 15 kwietnia 1945 r. P. W. Hoppe w Wydziale D SS-WVHA złożył sprawozdanie o rozwiązaniu KL Stutthof. Komendę w obozie przejął dotychczasowy dowódca 3 kompanii wartowniczej SS-Hauptscharführer Paul Ehle, a jego zastępcą został SS-Rottenführer Franz Kuklau, którzy, zgodnie z rozkazem wydanym im przez Hoppe’go, mieli w razie potrzeby przekazać obóz rosyjskiej armii.
Po opuszczeniu obozu przez Ehle’go, co prawdopodobnie nastąpiło w nocy z 5 na 6 maja 1945 r., kontrolę nad obozem przejął major Wehrmachtu – dowódca jednostki stacjonującej w obozie Stutthof. Jednostka ta opuściła obóz 8 maja 1945 r. przed północą, a w wyniku szturmu wojsk radzieckich od strony Kątów Rybackich i Nowego Dworu Gdańskiego w nocy z 8 na 9 maja 1945 r. skapitulowały oddziały niemieckie broniące się na Mierzei Wiślanej. Pomiędzy godzinami 3 i 4 rano 9 maja 1945 r. do obozu wkroczyło dwóch radzieckich zwiadowców poprzedzających oddziały dywizji płk. Siemiona G. Cyplienkowa z 48 Armii 3. Frontu Białoruskiego. Dowodzone przez lejtnanta Saszę Jegorowa z 3 Batalionu 717 Pułku oddziały armii radzieckiej wkroczyły na teren obozu 9 maja 1945 r. pomiędzy 7 a 8 rano. Oprócz wspomnianej 150 –osobowej grupy więźniów w obozie znajdowało się około 20 000 osób cywilnych ewakuowanych z Pomorza i Prus Wschodnich oraz jeńców wojennych różnej narodowości.

Swoje pierwsze spotkanie z Rosjanami opisuje Teofil Białowąs: „Rosjanie zaraz nas pozdrowili, zaczęli krzyczeć. Lejtnant powiedziała: Jesteście wolni, możecie iść teraz każdy do swojego domu. Nikt do domu się nie spieszył, choćby z samej ciekawości, co zrobią z Niemcami. Chociaż do nich nikt nie miał pretensji, bo oni nam nie zrobili krzywdy, nie bili nas, a tym bardziej nie zabijali bezbronnych więźniów. Rosjanie kazali niemieckim żołnierzom wziąć łopaty, pozbierać wszystkich zabitych i pochować […]. Mieliśmy po Niemcach rowery, były też konie, które zaprzęgliśmy do wozu i ruszyliśmy w kierunku Elbląga. Przybyłem tu 11 maja rano. Po drodze mijaliśmy masę Niemców pędzonych przez Rosjan, ale Ehle’go nie widziałem”.

Był to długo oczekiwany przez więźniów dzień. Dowodem są pamiątki przekazywane do zbiorów Muzeum Stutthof. Odzwierciedleniem tęsknoty za wolnym krajem i oswobodzeniem z obozu jest np. kartka z rysunkiem orła rozrywającego druty kolczaste, podarowana Muzeum Stutthof przez Macieja Gwiazdę, a o poświęceniu dla ojczyzny świadczą nielegalne listy pisane z obozu przez Macieja Gwiazdę do matki.

List Macieja Gwiazdy List Macieja Gwiazdy

(dd, ach)
(opracowano na podstawie: M. Orski, Ostatnie dni obozu Stutthof)