Pamiętniki Franciszka Komjona

Pamiętniki Franciszka Komjona Pamiętniki Franciszka Komjona Pamiętniki Franciszka Komjona Pamiętniki Franciszka Komjona Pamiętniki Franciszka Komjona Pamiętniki Franciszka Komjona Pamiętniki Franciszka Komjona

W zbiorach Archiwum Muzeum Stutthof od 1967 r. znajdują się pamiętniki Franciszka Komjona sporządzone w Borås, w szwedzkim sanatorium, gdzie na leczeniu przebywali byli więźniowie KL Stutthof ewakuowani drogą morską 25 i 27 kwietnia 1945 r. Zostały one przekazane poprzez ZBOWiD w Pasłęku przez rodzinę Franciszka Komjona.

Franciszek Komjon, aresztowany w 1944 r. w Toruniu przez gestapo został osadzony w KL Stutthof w lipcu 1944 r. W obozie został oznaczony numerem 40 291. Był jednym z tych więźniów, którzy w obozie przebywali do końca jego działalności. Ewakuowany drogą morską do Niemiec, po oswobodzeniu przez wojska alianckie 3 maja 1945 r. został objęty opieką Szwedzkiego Czerwonego Krzyża.

Plany ratowania więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych powstały już pod koniec 1944 r. W akcję tę włączył się były prezydent Szwajcarii Benoit Musy, który pertraktował z Reichsführerem SS Heinrichem Himmlerem i szefem Wydziału VI RSHA, Walterem Schellenbergiem, w sprawie powstrzymania akcji zagłady Żydów i uwolnienia części z nich z obozów koncentracyjnych i przekazania ich Szwajcarii. W rozmowach tych brali udział przedstawiciele światowych organizacji żydowskich, a w lutym 1945 r. do rozmów włączył się przewodniczący Szwedzkiego Czerwonego Krzyża, hrabia Folke Bernadotte, który akcją ratowania chciał objąć również więźniów norweskich i duńskich. Ostatecznie rozmowy te, których celem było doprowadzenie do separatystycznej kapitulacji Niemiec na froncie zachodnim i umocnić pozycję Himmlera, zakończyły się niepowodzeniem. Natomiast Bernadotte uzyskał zgodę na skoncentrowanie norweskich więźniów w KL Neuengamme, do którego od marca 1945 r. zaczęto zwozić również duńskich więźniów. Ewakuacja morska więźniów KL Stutthof, w wyniku której dotarli oni do Zatoki Lubeckiej, spowodowała, że Norwegami i Duńczykami z dwóch barek „Wolfgang” i „Vaterland”, którymi płynęli więźniowie ewakuowani z obozu Stutthof 25 kwietnia 1945 r., zaopiekowali się przedstawiciele Szwedzkiego Czerwonego Krzyża. Opieką zostali objęci także więźniowie innych narodowości – Polacy, Żydzi, Rosjanie. Część więźniów, która po wyzwoleniu skorzystała z pomocy Szwedzkiego Czerwonego Krzyża, wraz z więźniami z ostatniej barki, którzy opuścili obóz 27 kwietnia 1945 r., znalazła się 11 maja 1945 r. w Szwecji w porcie w Malmø. Transporty z wyzwolonymi więźniami obozów koncentracyjnych kierowane były również do portów w Trelleborgu, Göteborgu i innych położonych w południowej Szwecji. W Malmø i w pobliskich miejscowościach w szkołach i innych budynkach tworzono prowizoryczne szpitale, gdzie przybyli więźniowie poddawani byli krótkiej kwarantannie. Po wstępnych badaniach lekarskich chorych kierowano do odpowiednich ośrodków lecznictwa specjalistycznego lub sanatoriów, a zdrowych wysyłano do obozów dla rekonwalescentów. 22 maja 1945 r. pociąg z wydzielonymi wagonami dla chorych na gruźlicę odwiózł 94 pacjentów pod opieką pielęgniarek i personelu sanitarnego do miejscowości Borås. W tutejszej miejscowej szkole dla dziewcząt zorganizowano dla nich sanatorium, którego kierownikiem został początkowo dr Sigurd Bachman, a po tygodniu zastąpił go dr Erik Törnell. W grudniu 1945 r. sanatorium w Borås zostało zlikwidowane, chorych pacjentów przeniesiono do innych placówek, a zdrowym pozwolono na powrót do ojczystego kraju.

W grupie byłych więźniów KL Stutthof, przebywających w sanatorium w Borås, a którzy umieścili swoje wpisy w obu pamiętnikach, znajdowali się również Żydzi pochodzący z różnych stron Polski oraz Europy. W Szwecji opuszczająca szpitale młodzież żydowska tworzyła kolektywy, przygotowując się do wyjazdu do Palestyny.

W wyniku akcji niesienia pomocy przez Szwedzki Czerwony Krzyż, w okresie od kwietnia do sierpnia 1945 r. na leczenie przywieziono do Szwecji 33 700 osób – byłych więźniów obozów koncentracyjnych. Tylko dzięki tej pomocy oraz pomocy ludzi, którzy dobrowolnie włączali się do tej akcji, wiele osób powróciło do zdrowia.

/dd, ach/

(opracowano na podstawie: Z. Łakocimski, Folke Bernadotte i akcja pomocy Szwedzkiego Czerwonego Krzyża, [w:] Przegląd Lekarski, r. XXIV, seria II, 1968, nr 1; D. Drywa, Zagłada Żydów w obozie koncentracyjnym Stutthof 1939-1945, Gdańsk 2001)