Dziewczynka z żółtą gwiazdą

'Dziewczynka z żółtą gwiazdą' – odbitka z miedziorytu, autorstwa Esther Lurie, podarowana do zbiorów Muzeum Stutthof przez Marie Luise Soltmann, z Aktion Zühnezeichen, w 1973r.
„Dziewczynka z żółtą gwiazdą” – odbitka z miedziorytu, autorstwa Esther Lurie, podarowana do zbiorów Muzeum Stutthof przez Marie Luise Soltmann, z Aktion Zühnezeichen, w 1973r.

Esther Lurie urodziła się w 1913 r. w miejscowości Liepaja na Łotwie. W latach 1931-1934 studiowała w Instytucie des Arts Décoratifs w Brukseli w zakresie scenografii teatralnej, następnie rysunek w Académie Royal des Beaux-Arts w Antwerpii. W 1934 r. wyemigrowała do Palestyny. Wybuch II wojny światowej zastał ją na Litwie, gdzie przebywała w związku z wystawą swoich prac. W 1941 r. została przez Niemców osadzona w kowieńskim getcie. Swoje życie i pracę w getcie w Kownie, jak i innych jego mieszkańców utrwaliła z fotograficzną dokładnością w ok. 200 akwarelach i rysunkach. W lipcu 1944 r., w wyniku likwidacji getta w Kownie wraz z innymi jego mieszkańcami została przesłana do KL Stutthof. Przybyła tu w jednym z transportów z kowieńskiego getta, skąd obok Rygi i KL Auschwitz byli kierowani do KL Stutthof w II połowie 1944 r. więźniowie żydowscy.

Transport, który zapoczątkował realizację w KL Stutthof „Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej”, przysłano tu 29 czerwca 1944 r. z KL Auschwitz. Przybyło w nim 2500 Żydówek węgierskich. Stanowiący do połowy 1944 r. mniejszość wśród innych narodowości, w II połowie 1944 r. Żydzi stali się najliczniejszą grupą narodowościową w KL Stutthof. Od końca czerwca do końca grudnia 1944 r. w aktach KL Stutthof zarejestrowano łącznie około 49 000, co stanowi około 45% wszystkich osadzonych w KL Stutthof więźniów. Przysyłani w transportach z KL Auschwitz oraz z obozów i gett położonych na terenie Litwy, Łotwy i Estonii, byli obywatelami państw całej okupowanej Europy. Odtąd grabież mienia żydowskiego, wstępne selekcje, których celem była eliminacja jednostek najsłabszych, nieproduktywnych, czyli osób starszych, chorych, dzieci, kobiety w ciąży a w następstwie tego uśmiercanie w komorze gazowej, stały się głównymi metodami prowadzonej na terenie KL Stutthof zagłady Żydów.

Inną metodą stopniowej eksterminacji była praca ponad siły, przebiegająca często w ekstremalnych warunkach, bez odpowiedniego zabezpieczenia warunków bytowych. Kopanie rowów przeciwczołgowych, niwelowanie terenów pod przyszłe lotniska, praca na kolei czy w zakładach zbrojeniowych, połączona z okrutnym traktowaniem przez dozorujących więźniarki esesmanów prowadziła nieuchronnie do zagłady. Żydówki nie będące w stanie pracować powracały do obozu, gdzie uśmiercano je zastrzykami z fenolu lub strzałem w potylicę, a najczęściej pozostawiano je w bloku nr XXX, zwanym „Blokiem Śmierci”, gdzie izolowane, jakby zapomniane umierały powolną śmiercią głodową lub z powodu rozprzestrzeniającej się od listopada 1944r. epidemii tyfusu.

Z osadzonych w KL Stutthof w latach 1939-1945 około 50 500 Żydów ponad 11 000 przekazano do innych obozów koncentracyjnych, około 28 000 zginęło. Liczba ta stanowi około 43% wszystkich ofiar obozu.

W jednym z podobozów, w komandzie roboczym w Lubiczu (Leibitsch), wchodzącym w skład podobozu „Baukommando Ostland (OT Elbing), utworzonego 7 sierpnia 1944 r., pracowała Esther Lurie. Podobnie jak w getcie w Kownie, również w Lubiczu dokumentowała obozową rzeczywistość. Bohaterkami jej rysunków stały się pracujące z nią kobiety – więźniarki. Rysowała ołówkiem na skrawkach papieru, który otrzymywała od więźniarki pracującej przy rejestracji więźniów. Rysowała na zamówienie, otrzymując za to kromkę chleba. Przyłapana na tym przez strażnika, za wykonany dla niego portret otrzymała papier, pióra oraz atrament. Esther Lurie została wraz z innymi więźniarkami podobozu ewakuowana w styczniu 1945 r.

Siostry Esther Lurie, z którymi przebywała w getcie w Kownie i które wraz z nią przybyły do KL Stutthof, zostały wysłane 26 lipca 1944 r. do KL Auschwitz, gdzie cały transport liczący 1893 osoby, głównie dzieci i młodzież oraz niezdolne do pracy kobiety, został skierowany na zagładę.

/dd/