Badania naukowe na terenie byłego obozu koncentracyjnego Stutthof

W dniach 5 i 6 października 2009 roku na terenie byłego KL Stutthof prowadzone były badania z zakresu geografii fizycznej - gleboznawstwa. Prace wykonywali pracownicy i studenci Zakładu Gleboznawstwa UMK w Toruniu w składzie: dr Maciej Markiewicz, Magdalena Majorek oraz Marcin Chmurzyński.

Celem niniejszych prac jest ustalenie zawartości fosforu w powierzchniowych poziomach gleby, której to procentowa zawartość odzwierciedla intensywność działalności człowieka na danym obszarze oraz sposób użytkowania terenu.

Pomysł wykorzystania metody fosforanowej (fosfatowej) do celów gleboznawczych, jak również archeologicznych, zrealizował szwedzki gleboznawca i chemik Olaf Arrhenius na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych, gdy podczas badań zasobności gleb stwierdził nienaturalnie wysoką zawartość fosforu w miejscach, które pokrywały się ze znanymi stanowiskami archeologicznymi. Odkrycie Arrheniusa zostało szybko wykorzystane w badaniach archeologicznych w Skandynawii, w Niemczech, nieco później w Stanach Zjednoczonych i w Meksyku. Pozytywne wyniki w tak różnych warunkach glebowych i klimatycznych świadczą o uniwersalności tej metody.

Literatura tego tematu jest dość obszerna, ale w Polsce mało wykorzystana w praktycznym działaniu i w publikacjach, stąd też prace prowadzone na terenie byłego KL Stutthof mogą okazać się krokiem milowym w zastosowaniu tej metody.

Niniejsze badania są wstępem do dalszych analiz laboratoryjnych. Na terenie Muzeum wykonano 40 odwiertów świdrem ręcznym o średnicy do 8 cm. Pobrano próbki z dwóch głębokości: do 20 cm pod powierzchnią terenu i powyżej 20 cm (nie przekraczając 0,5 m). W ten sposób zgromadzono bogaty materiał do analiz w postaci 81 próbek (w jednym odwiercie pobrano 3 próbki ze względu na charakter materiału). Największą liczbę odwiertów wykonano na terenie przyległym do komory gazowej i krematorium (wykorzystanie tego obszaru w czasie funkcjonowania obozu jest dotąd nieznane). Niemniej jednak pozostała część również została w sposób należyty rozpoznana.

Kolejnym etapem prowadzonych prac są już analizy chemiczne. Badany w tym przypadku fosfor, zostanie oznaczony metodą Blecka w modyfikacji Gebhardta w laboratoriach UMK w Toruniu. Metoda ta pozwala na oznaczenie 75 – 95 % fosforu ogółem, przy wykorzystaniu szkła laboratoryjnego, pieca muflowego i spektrofotometru.

Obecnie pobrane próbki suszą się w temperaturze pokojowej na kuwetach, a część z nich jest rozcierana i przygotowywana do analiz.