Wystawa „Człowiek człowiekowi… Niszczenie polskiej inteligencji w latach 1939-1945, Mauthausen-Gusen”

17 września 2009 r., w 70. rocznicę sowieckiej agresji na Polskę, na Zamku Królewskim w Warszawie została otwarta wystawa „Człowiek człowiekowi… Niszczenie polskiej inteligencji w latach 1939-1945, Mauthausen-Gusen”.

Otwarcia wystawy dokonał Andrzej Przewoźnik, Sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W swoim wystąpieniu zaznaczył wyjątkowo okrutny przebieg II wojny światowej, której celem było między innymi zniszczenie najbardziej twórczej tkanki narodów na okupowanych terenach. Zwrócił też uwagę, że jest to pierwsza wystawa poświęcona temu miejscu kaźni polskich elit, nieznanemu szerzej polskiej opinii publicznej.

W podobnym duchu wypowiedział się Minister Tomasz Merta, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, akcentując szczególnie obowiązek pamięci o tragicznych wydarzeniach sprzed 70 lat spoczywający na współczesnych.

Wystawa przedstawia szereg nie publikowanych wcześniej w Polsce kopii dokumentów, m.in. rozkaz Adolfa Hitlera dotyczący napaści na Polskę, zawierający odręcznie wpisaną godzinę, o której miał nastąpić atak, czy regulamin obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen. Wśród prezentowanych unikalnych fotografii i dokumentów zobaczyć można również oryginalny dzwon obozu Mauthausen-Gusen, wypożyczony na wystawę z Państwowego Muzeum Auschwitz–Birkenau.

Wystawa została przygotowana przez Radę Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa. Autorką scenariusza jest wieloletnia pracownica Rady, autorka wielu publikacji i artykułów, Jolanta Adamska.

Sekretarz Rady dziękując osobom i instytucjom zaangażowanym w powstanie wystawy, wymienił również zespół Muzeum Stutthof. W przygotowanie wystawy zaangażowani byli dr Danuta Drywa, kierownik Działu Dokumentacyjnego, Elżbieta Grot, kustosz w Dziale Naukowym, Agnieszka Kłys, kustosz w Dziale Dokumentacyjnym oraz Wiesław Leszczyński z Działu Oświatowego. Muzeum udostępniło wiele unikalnych materiałów dotyczących Polaków przebywających w obozie Mauthausen–Gusen, które gromadzi w ramach zadania „Losy Polaków w obozach koncentracyjnych na zachodzie Europy”.

Podczas otwarcia wystawy Muzeum Stutthof reprezentowali dr Danuta Drywa i Marek Rogowski, pełnomocnik dyrektora ds. rozwoju.

*KL Mauthausen został założony w sierpniu 1938 r. w pobliżu największego austriackiego kamieniołomu granitu (Wiener Graben).
W grudniu 1939 zapadła decyzja o założeniu obozu w Gusen. Latem 1940 r. oba obozy zostały połączone wspólną administracją i kierownictwem.

W 1945 r. obóz liczył 56 podobozów. Niektóre z nich słynęły z wyjątkowo wyczerpującej pracy, na przykład "Bergkristall-Bau" (Gusen II), polegający na tworzeniu podziemnych fabryk zbrojeniowych.
5 maja 1945 dokładnie o godzinie 17:00 na teren obozu wkroczyła armia amerykańska.

KL Mauthausen-Gusen należał do najcięższych obozów III Rzeszy. Z początku jego więźniami byli prawie wyłącznie niemieccy i austriaccy socjaliści, komuniści, antyfaszyści i homoseksualiści. Począwszy od wiosny 1940 r. miał miejsce duży napływ więźniów z Polski, głównie ludzie ze środowisk inteligenckich. KL Mauthausen-Gusen był miejscem ich kaźni. Według szacunków męczeńską śmierć poniosło w nim niemal 40 tysięcy Polaków, głównie inteligencji. Więźniowie pracowali w morderczych warunkach w kamieniołomie lub w okolicznych fabrykach.

Memoriał - MIejsce Pamięci KL Gusen powstało z inicjatywy byłych więźniów w latach 1961-1965.

Fot. D. Drywa, M. Rogowski